संत नामदेव महाराजांची कर्मभूमी म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या घुमान (जिल्हा गुरदासपूर, पंजाब) येथे आयोजित बहुभाषिक साहित्य संमेलन हा केवळ एक कार्यक्रम नव्हता, तर तो एक विचार, एक चळवळ आणि संवादाचा उत्सव होता.
भाषिक विविधतेला अडथळा न मानता शक्ती म्हणून स्वीकारण्याचा हा जाणीवपूर्वक केलेला प्रयत्न होता. या साहित्य संमेलनाच्या माध्यमातून सरहद संस्थेने ठामपणे दाखवून दिले की, “साहित्य केवळ पुस्तकांपुरते मर्यादित नसते, तर ते समाज घडवण्याची ताकद ठेवते.” कारण भारताचे भविष्य संघर्षात नाही, तर संवादात आणि सहअस्तित्वात आहे.
घुमान बहुभाषिक साहित्य संमेलन : प्रमुख माहिती
- देशातील पहिले बहुभाषिक साहित्य संमेलन
- संमेलनाध्यक्ष : ज्येष्ठ भाषा-अभ्यासक डॉ. गणेश देवी
- स्थळ : घुमान, जिल्हा गुरदासपूर, पंजाब
- दिनांक : एप्रिल २०१५
- आयोजक : सरहद, पुणे
उद्घाटन समारंभ
दिनांक ३ एप्रिल २०१५ रोजी घुमान येथील रवींद्रनाथ टागोर सभागृहात पंजाबचे तत्कालीन मुख्यमंत्री प्रकाशसिंह बादल यांच्या हस्ते संमेलनाचे उद्घाटन झाले. या वेळी ज्येष्ठ पत्रकार राजीव खांडेकर, पद्मश्री पुरस्कारप्राप्त लेखक सुरजित सिंग पातर, ८९व्या अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलनाचे अध्यक्ष डॉ. श्रीपाल सबनीस, माजी संमेलनाध्यक्ष डॉ. सदानंद मोरे, वसंत डहाके तसेच पंजाबचे शिक्षण मंत्री डॉ. दलजित सिंग चीमा यांची प्रमुख उपस्थिती होती.
प्रमुख कार्यक्रम (४ एप्रिल २०१५)
- सामाजिक विसंवादाचा साहित्यावर होणारा परिणाम
- अनुवादाचे महत्त्व
- भारतीय भाषांचे भविष्य आणि साहित्य
- बोलीभाषांचे जतन व संवर्धन
- माझी भाषा आणि समकालीन साहित्य
या सत्रांमधून विविध भारतीय भाषांतील लेखक, विचारवंत आणि अभ्यासकांमध्ये सखोल विचारमंथन झाले.
पुरस्कार
संत साहित्याचे अभ्यासक डॉ. अशोक कामत आणि जाई कामत यांना “साने गुरुजी राष्ट्रीय भाषा गौरव पुरस्कार” देऊन सन्मानित करण्यात आले.
बहुभाषिक संमेलनामागील सरहद संस्थेचा उद्देश
- भारतातील विविध प्रांत, भाषा आणि साहित्यिक परंपरांमध्ये संवाद व समन्वय निर्माण करणे
- शांतता, सौहार्द आणि राष्ट्रीय एकात्मता बळकट करणे
- भाषिक व साहित्यिक आदान–प्रदानाला चालना देणे
भारतासारख्या देशात भाषा म्हणजे केवळ संवादाचे साधन नाही—ती ओळख, इतिहास, लोकस्मृती आणि संस्कृतीचा अमूल्य ठेवा आहे. एका मंचावर मराठीसोबत पंजाबी, उर्दू, हिंदी इत्यादी भाषांचे लेखक एकत्र आल्यामुळे पूर्वग्रह कमी होतात, संवाद वाढतो आणि सामाजिक–सांस्कृतिक गैरसमज दूर होतात.
अनुवाद, सहलेखन, संयुक्त प्रकाशन आणि संवादासाठी अनुकूल वातावरण निर्माण होते. “माझी भाषा–तुझी भाषा” ऐवजी “आपल्या भाषा” हा विचार रुजतो.
सरहदचा विचार : सीमा नव्हे, सेतू
“सीमा म्हणजे भिंत नसून सेतू असायला हवा.” भौगोलिक, भाषिक, धार्मिक किंवा सांस्कृतिक सीमा जिथे संवाद तुटतो, तिथे गैरसमज वाढतात. सरहद संस्थेने आपल्या कार्यातून नेहमीच हे अधोरेखित केले आहे की संवादाची सर्वात प्रभावी भाषा म्हणजे साहित्य आणि संस्कृती.
सरहदचा वारसा आणि पुढचा मार्ग
घुमान येथील बहुभाषिक साहित्य संमेलन हे सरहदच्या दीर्घकालीन कार्याचा एक महत्त्वपूर्ण टप्पा आहे. सीमाभागातील शिक्षण, विद्यार्थी आदान–प्रदान, सांस्कृतिक उपक्रम, मैत्री दौरे यांच्या माध्यमातून सरहद सातत्याने एकच संदेश देत आली आहे—“भारत जोडायचा असेल, तर माणसाला माणसाशी जोडावे लागेल.”